Retour à la page "Textes créoles"
Dikté kréyòl 9 mé lanné 1998 an linivèsité Chèlchè
« Man doudou épi bèlè a »
Si ni an moun ki té konnèt bèlè, sé té Man Doudou ! I té ka dansé bèlè, i té ka chanté bèlè. Mwen menm ki la a, lè mwen ka lévé bonmaten, mwen djé, mwen ka fè menm mannyè ki’y : mwen ka chanté.
Chanté lakay nou, sé pa an ti bagay. Si an jou ou pa ni asé lajan pou achté an ka lanmori, ou pé chanté jistan an boug vini dékalé lakay ou... dapré’y ou dwèt jwenn an milyon, pandan tan an, si yo mété’w pyépoutèt, pyès klou pé ké tonbé atè.
Sé anba bèlè mwen vini gran !... Atjèlman, laj anlè mwen, men man ka djoubaké toujou. Lè man té jenn, travay la té fini avan menm i té koumansé.
Lè Man Doudou té ka pati dansé bèlè, i té ka mennen nou épi’y, mwen épi sésé mwen. Nou té ka dòmi anlè an ban oben anlè an tab. Lè i wè nou té pran sonmèy, siyanka an moun té vini chaché’y, i pa té ka fè ni yonn, ni dé, i té ka alé bwè ti ponch li. Sé di la i paré pou dansé bèlè’y. I pa ka tèrbolizé kòy : i sav ou la ! Men lè i ka vini chaché’w, ou ja pati dansé bèlè’w ouben, ou la ka gadé sé majò a ki ka dansé danmyé. Délè, ou ka rété an mitan lawonn dansé a. Ou lé wè tout bagay : ki mannyè yo ké dansé danmyé tala, ki mannyè ta-a kay dansé bèlè’y.
Lè man té piti, mwen té ka goumen an danmyé épi an lòt tibolonm ki té fò pasé mwen. Mwen pa té ka bwè pyès vyé bagay, mwen pa té ka fwoté kòmwen épi tout kalté bétiz... Fòs an danmyé mwen sé Man Doudou ki té ka fè bon manjé ban mwen... Bèl mòso vyann. Lè man ka chonjé sa, bouch mwen ka kléré
Matenvalé
Réponn sé kèsyon-tala souplé. Sé yo ké ba nou chans départajé sa ki kant é kant.
Kèsyon
1) - Dapré’w sa sa vé di ?
Matjoukann péyi a :.................................................
Ba lari chenn : .........................................................
Péché lanbi : ............................................................
Yo mété’y lanfitéyat : ..............................................
2) - Lontan, moun té ka kriyé « bouji » blanbalenn, poutji ?
3) - Mi fraz ki sòti adan dé chanté ; sé mo soulinyé a, mété yo an bon kréyòl :
a) - kokotyé ka jémi : ..................................
b) - Tjenbé mwen toultan : ..........................
4) - An ki mwa, an ki lanné sa fèt Matnik ?
a) - Lensirèksyon di sid : .....................................................
b) - Fiziyad o Fwanswa : ....................................................
5) - Ba yo tit yo
Matjè A, B oben C, bò non sé matjè-tala :
| Matjè | Tit |
| MONCHOACHI |
A -
Konpè
Makak
B - Konpè Lawouzé C - Fab konpè zikak |
| Gilbert GRATIANT |
A
-
Konpè
Makak
B - Konpè Lawouzé C - Fab konpè zikak |
Mi sé répons-lan
1) - Dapré’w sa sa vé di ?
Matjoukann péyi a : Pèmyé sans-lan, sé an rad pou maré ren’w.
Dézyèm sans-lan, sé tousa ki ka fè kilti an péyi. Sé sans-tala i ni dan matjoukann péyi-a.
Ba lari chenn : ponmnen
Péché lanbi : Lè ou adan an dimi sonmèy (somnoler) an fransé
Yo mété’y lanfitéyat : yo mété’y adan an gran sal éti yo ka dépozé moun mò
2) - Lontan, moun té ka kriyé « bouji » blanbalenn, poutji ?
- Sé épi lagrès balenn yo té ka fè bouji.
3) - Mi fraz ki sòti adan dé chanté ; sé mo soulinyé a, mété yo an bon kréyòl :
a) - kokotyé ka jémi : Pyékoko ka plenn.
b) - Tjenbé mwen toultan : Tjenbé mwen toulong.
4) - An ki mwa, an ki lanné sa fèt Matnik ?
a) - Lensirèksyon di sid : Sèptanm 1870
b) - Fiziyad o Fwanswa : Févriyé 1900
5) - Ba yo tit yo
| Matjè | Tit |
| MONCHOACHI |
B - Konpè Lawouzé |
| Gilbert GRATIANT | C - Fab konpè zikak |