Airbus, an bidim jumbo A 3XX.

(Serge RESTOG)

           Gro ladjè ka roulé, ant dé majò, adan zafè fè aviyon. Prèmyé majò-a sé Boeing, an lantoupriz ki lanmérik. Lòt majò-a sé Airbus ki pabò Léròp. Boeing, sé dènyé lanné-a ki pasé a, té pli gro mapipi pou fè aviyon. Dépi ladjè 39-45 la, Boeing vann 12 000 aviyon. Jòdijou, Airbus koumansé ka vann aviyon pasé Boeing. Sé Airbus A 320 an, an aviyon ki ni pabò 160 plas, ki ka vann pasé sé nouvo Boeing 737 la ki tounèf é ki fini sòti, épi pasé osi sé Boeing 717 la. Airbus ja vann 2200 aviyon. Lè ou gadé wotè koumand aviyon ki té ka fèt lanné 1995, Boeing té ni 81%, Airbus té ni 19% sèlman. Lanné 1998, Boeing té ni 54%, Airbus té ni 46%. Lanné 1999, anlè uit mwa, Airbus ni 68% épi Boeing ni 32% koumand.

            Ki mannyè GIE Airbus Industries rivé fè sitiyasyon'y chanjé ? Dabò pou yonn, Airbus Industries té ni an gro kout chans. Apré sa, Airbus jwé anlè féblès Boeing. Rita-a, i té ni anlè Boeing, i fè'y sèvi pou pran fòs pou bat Boeing. I koumansé ka miyonnen (bichonner) tout sé konpani-a ki ka achté aviyon. Yo té ja koumansé las épi boeing ki té ka fè lentérésan asou lentérésan ba yo. San sav, Airbus mété doubout an modèl lantoupriz nèf, doublevé doublevé ki sé lavini. Airbus fè an lantoupriz otila 3 000 moun ka djoubaté rèd (travailler). Sèl travay yo, sé fè aviyon épi vann aviyon.

• An lévé fésé, Boeing kont Airbus Industries.

            William Boeing fèt lanné 1881. I ka fè prèmyé aviyon'y lanné 1915 épi Georges Conrad Westervelt, an enjényè U.S. Navy. Boeing, ki kontinyé travay kon dépi apré ladjè 39-45, ni 200 000 moun pou'y péyé adan plis ki 60 péyi. Pou Boeing fè an aviyon, i ka fè dépi prèmyé pli piti pyès la, jik dènyé pyès la. Adan lizin Boeing, ki ka touvé kòy Everett, an gran anga ki dwétèt pli gran anga anlè tout latè-a, i ni 28 000 moun ki ka travay la. Adan an bout lizin-lan, yo ka koumansé épi an pyès tòl, adan lòt bout lizin-lan, yo ka sòti Boeing 747 ki ni kat réyaktè, Boeing 767, Boeing 777 ki ni dé réyaktè. Sa vlé di, si i ni an ti rita adan yonn sé latilyé-a ki andidan chenn-lan, sé tout lèrèstan ki ka ni rita.

            Adan anlòt bò, nou ni lantoupriz GIE Airbus Industries ki ka vini kon an lantoupriz modèn. Sé an lantoupriz, an mannyè ou wè'y, ou pa wè'y(virtuelle). Yo ka fè an aviyon, mòso pa mòso, menm mannyè ou ka dékoupé an sosison. Chal aksyonnè a ka fè an mòso. BRITISH AEROSPACE ka fè sé zèl la. DASA, ka pran an bon mòso adan bouden-an épi tout lèrèstan raboutaj sé Airbus 319 la épi sé Airbus 321 an. AEROSPATIALE MATRA ka fè sèlman nen sé aviyon-an épi sé yo ki ka mété tout sé pyès-la bout pou bout, pou sòti an aviyon. Sé TOULOUSE, yo ka fè sé aviyon mwayen distans-lan, Airbus 300/310 (255/330 plas) Airbus 320 an épi sé aviyon-an gran distans-lan, sé Airbus 330 la (219/250 plas) épi sé Airbus 340 lan (300/335 plas). Sé HAMBOURG, yo ka sanblé sé Airbus 321 an (180 plas), sé Airbus 319 la (130 plas), épi, adan yonn dé tan, Airbus 318 la (110 plas).

•             GIE Airbus Industries.

            Nou ka wè, lantoupriz-la ki ka fè aviyon Airbus, la, sèlman pou sanblé tout pyès sé aviyon-an ki ka sòti adan divès lantoupriz. Sé lantoupriz-la simen anlè tout Léròp. Yo ka kriyé sa, GIE Airbus Industries. GIE-tala ka sanblé lantoupriz kontèl AEROSPATIALE (Lafrans), DASA (Lalmay), BRITISH AEROSPACE (Langlitè) épi CASA (Lèspay). LATECOERE ki té ka fè aviyon, nou konnèt isi,  jòdi ka fè sé lapòt sé Airbus A 320 an (160 plas). Sé Langlitè ki ka fè sé zèl sé aviyon-an. Airbus Industries li menm fè an aviyon èspésyal pou sa chayé sé pyès-tala.

            Tout sé lantoupriz-tala ki ka travay épi Airbus Industries ka trapé lajan yo sèlman lè yo montré fakti yo. Airbus Industries, mannyè-tala, konnèt pri tousa i ka menyen. I sav osi ki mannyè i pé fè sé pri-a bésé. konsa, Airbus Industries mandé tout sé lantoupriz-la ki ka travay épi'y, bésé pri yo pabò 10% pandan 4 lann, anlè tousa ki ka fèt pou Airbus 320 an. Airbus Industries sé an lantoupriz ki la pou sanblé èk monté pyès dòt lantoupriz ka fè ba'y, menm mannyè lizin loto té ja ka fè sa dépi an moman. Airbus Industries té ja konprann osi, lè sé lézòt-la té ka fè aviyon 3 réyaktè kon Lockheed Tri-Star, Douglas DC 1O; aviyon 4 réyaktè kon Boeing 747. I té ja konprann i fòk té fè an gro aviyon, men épi dé réyaktè sèlman. Sé la i djenyen konba-a. Lè pri pétròl-la wosé, sé aviyon'y la té ka manjé mwens pétròl ki sé lézòt-la.

•             An kout grenndé anlè latèknik épi anlè lajan.

            Airbus Industries ranjé zafè-a pou an pilòt trapé fòrmé adan 8 jou sèlman.Yo mété bon enpé lòdinatè adan sé aviyon-an. Kabin pilòt-la sé menm ki adan Airbus 320 an, ki adan Airbus 340 la. Tousa la, pou fè lékolomi ba sé konpani-a. Sé moun-lan bizwen alèz adan sé aviyon-an. Pou sa, Airbus 320 an ni 17 santimèt anplis ki Boeing 737 la. Sa ka ba'w 2,5 santimèt anplis pou alèzté kò'w. Moun ka vini gro jòdi, i fòk yo ni plis plas pou yo asiz.

            Airbus Industries lé alé pli lwen. I lé grandi kolèksyon sé aviyon-an. I lé jòdi, fè aviyon ki pli gro. I lé fè aviyon ki ka chayé plis moun épi plis machandiz. I ni pli an pli aviyon ki ka navidjé, si moun lé sa kalmé titak, sé ògmanté anlè grosè sé aviyon-an. Konsa, sé laéropòr-la épi syèl-la ké mwens bouré épi aviyon. Jòdi, Airbus Industries ka bat pou fè an gro bidim aviyon ki ka pran 555 moun, i kriyé'y Airbus 3XX. I ni pou sanblé 15 milya dola pou aviyon-tala volé lanné 2 004 é i ké ba 3 000 moun travay.

            AirbusIndustries lé aviyon-tala kouté 15% jik 20% mwens lajan ki Boeing 747 pou fè'y volé. Pri'y té ké pabò 1,3 milya fran fransé, lè Boeing ka vann an 747 (ki sòti lanné 1969, i ni 30 lanné) pou 750 milyon fran fransé. Airbus A3XX la ka pronmèt fè mwens bri. Yo ka di i ka fè 15% mwens bri ki tout sé lézòt aviyon an.

            Men, pou fè aviyon-tala, Airbus Industries mété doubout an groupam ki pou démaré li prèmyé jwen 2 000, yo kriyé EADS (Société Européenne d'Aéronautique de Défense et Spatial). Adan EADS ou ka trouvé  DAIMLERCHYSLER (Group Lalmay èk Lanmérik), AEROSPATIALE-MATRA Lafrans), DASA (Lalmay), CASA (Lèspay).

            Pa anlòt bò, Boeing ki chwazi anlòt mannèv, ka di i préféré fè ti aviyon 200, 300 plas. Sé pa lapenn fè dòt gro aviyon, B 747-400 an ja ka pran 420 moun. I ké pé sa réponn pou tout trafik-la ki pou vini a. Mé, an menm tan, magré sa, Boeing ka di i ka travay anlè dé "SUPER JUMBO" i kriyé B 747-400X, ki ké ni dé pon é ki ké pran 430 moun.

            Adan tout séri sé A3XX la, sé A3XX-100 an ki ké sòti prémyé. I ké pé chayé 555 moun, adan twa klas : prèmyé klas, dézyèm klas épi twazyèm klas. I ké pé janbé 14 200 tjilomèt adan ansèl kou.

                                                                                                serge_restog@hotmail.com