An konkòd tonbé.

   Serge RESTOG

                An konkòd tonbé. Nou tann bon enpé paròl anlè sa. I ni ansèl rimèd pou lasékirité pli méyè anlè sé aviyon-an, sé fè kontròl, sé fè révizyon tout tan, dépi tan yo nèf jik lè yo rivé ni an laj. Lasékirité, sé rèsté véyatif anlè lérè moun ka fè adan tout sèktè. Souvanman, aviyon ka rété atè plizyè jou pou ti vizit ki pou fèt nòrmalman èk ki ja prévwè lontan avan. I ni osi gran vizit (yo ka kriyé sa G.V, prononsé jévé) ki ka fèt apré an nonb lanné aviyon-an ka volé. Sé la nou ka wè, i ni lwa entèrnasyonal, i ni règ ki la pou mété lòd adan zafè kontrolé lantrètyen sé aviyon-an. Nou ké palé sèlman anlè kisa ki ka fèt pou lasékirité anlè aviyon. Nou ké palé di O.A.C.I. ki la pou mété lòd adan lasékirité tout aviyon ki ka volé anlè latè-a. Nou ké palé di la D.G.A.C. ki la pou véyé anlè lasékirité adan péyi Lafrans.

                An Frans, lanné 1998 té ni 12 330 aviyon ki té ka volé. Adan sa, té ni 905 ki ka chayé moun. Menm lanné 1998 la, sé konpani fransé a chayé 120 milyon moun é chif-tala ka monté pou 5 asou 100 chak lanné. Sa ki ka ba nou, toujou pou lanné 1998 la 2 206 735 vòl aviyon ki moun kontrolé adan syèl-la.

                Adan réjyon nou, nou pé di ki Lagwadloup konté 2 044 554 pasajé, 84 008 mouvman aviyon, 15 984 tòn machandiz. Matinik pa lwen dèyè épi 1 832 690 pasajé, 91 326 mouvman aviyon, 16 752 tòn machandiz.

• An batiman koulé, pa ka anpéché sé lézòt-la navidjé.

                Chak 5 lanné i fòk fè an gran vizit. Sa ka fè aviyon-an rété atè pannan 3, jik 7 simenn. Tousa ki radyo, pilòlt otomatik, alarm, lendik pou kontròl motè ni pou pasé anba zyé sé tèknisyen-an chak 18 mwa. Sé né-a fòk chanjé yo tout tan. An né aviyon ka izé 1 000 fwa pli vit ki an né loto.I fòk kontrolé sé sistenm sé tiyo luil la ki ka koumandé sé véren-an chak 5 000 lè vòl.

                I fòk mété tout motè atè chak 10 000 lè yo sèvi. Kò aviyon an kontrolé chak 5 000 lè oben chak 15, 18 mwa. Ckak 10 lanné tout kò aviyon an rifèt anèf.

• O.A.C.I (Organisation de l'Aviation Civile Internationale)

                Asou an lidé Lézétazini Lanmérik, an konsit fèt li prèmyé novanm 1944. Li 7 désanm 1944, an papiyé sòti, yo kriyé "konvansyon entèrnasyonal laviyasyon sivil". 11 mé 1985, 156 péyi ka siyen konvansyon-tala. Yo ka kriyé'y "Konvansyon Chicago".

                O.A.C.I. la pou jété zyé anlè mannyè sé péyi-a ka rèspèkté Konvansyon Chicago a. Biro O.A.C.I. ka touvé kòy adan lavil Montréal (Canada). O.A.C.I., sé an branch O.N.U. (Organisation des Nations Unies), ki ni rilasyon épi tout dòt sèktè ki ka travay adan menm dirèksyon ki laviyasyon, kontèl lamétéyo.

                O.A.C.I. ka sòti liv ki ka sèvi sé péyi-a pou yo fè lwa yo, pou yo mété an larèl adan tousa ki ka fèt adan zafè aviyon. Lanné 1996; O.A.C.I. mété kòy an mannèv pou fè an program ki ka sèvi pou kontrolé lasékirité adan sé 184 péyi-a ki adan lòrganizasyon-an. I kriyé sa, S.O.P. (Safety Oversight Programme). Program-tala ké kontrolé tout sé péyi-a pou wè si yo ka rèspèkté lendik O.A.C.I. ka ba anlè lasékirité. Lanné 1998, O.A.C.I. di, atjòlman i ké kontrolé tout sé péyi-a, épi i ké fè tout moun konnèt sé rézilta sé kontròl-la

• D.G.A.C (Direction Générale de l'Aviation Civile)

                An Frans, nou ni la D.G.A.C ( Direction Générale de l'Aviation Civile) ki la pou véyé anlè lasékirité sé aviyon-an. é souvanman, sé tèknisyen D.G.A.C a ka rantré anlè sé konpani-a an mannyè blip, pou kontrolé sé aviyon yo a épi tousa ki alantou ki ka aji anlè lasékirité. Sé C.T.E. (Contrôle Technique d'Exploitation) ki la pou véyé anlè kalité sé sistenm kontròl tèknik la. Sé kontròl-tala ka fèt toupannan sé aviyon-an ka fè èskal, san jennen pyès ayen, san pyès pasajé wè ayen. Aviyon ki pa ofilaplon, ka rété atè, pa ka dékolé. Dòt pé pati avid san yo ni pyès pasajé abò'y.

                Pabò Lézétazini, sé la F.A.A.(United States Federal Aviation Administration) ki ka fè travay-tala. Lanné 1991, la F.A.A. mété doubout an group yo kriyé A.A.W.G. ( Airwortiness Assurance Working Group) ki ka travay anlè ki mannyè sé konpani-a ka fè sé réparasyon-an anlè sé aviyon-an. Adan an périòd 5 lanné, A.A.W.G. kontrolé 1 000 réparasyon ki fèt anlè 65 aviyon, 9 modèl diféran.

                Adan réjyon nou, Lézantiy èk Lagiyàn, i ni la D.R.A.C/A.G. (Direction Régionale de l'Aviation Civile aux Antilles et en Guyane) ki rèsponsab fè kontròl anlè sé aviyon-an. Dé kontrolè tèknik fè 143 kontròl lanné 1999, 165, lanné 1998. Sé kontròl-la ka fèt anlè aviyon fransé, kon anlè aviyon létranjé. Pou sé aviyon fransé a, sé tèknisyen-an kontrolé 23 aviyon anlè laérodròm Fòdfrans, 26 Pwentapit, 8 Kayèn. Pou sé aviyon létranjé a, yo kontrolé, 20, Fòdfrans, 25, Pwentapit, 8, Kayèn, 7, Senbart, 7, Senmarten.

• Pou lasékérité-a pli méyè, O.A.C.I. ka travay anlè lérè moun.

                Dépi 10 lanné, O.A.C.I. ka mandé tout sé péyi-a mété kòyo an travay pou réfléchi anlè lérè moun ka fè, ki ni anchay potalans adan lasékirité aviyon. Pou sa, O.A.C.I. ka di : An yonn, i fòk sé lizin-la, ki ka fè aviyon, chonjé avan tout bagay ki sé moun ki adan sé aviyon-an. I fòk fè sé aviyon-an ba moun. An dé, O.A.C.I. ka di, avan yo mété an sistenm déwò, i fòk yo gadé wè si moun kapab sèvi sé sistenm-tala é jik ki koté moun pé rivé sèvi yo jik an bout fòs yo. O.A.C.I. ka di, ,i fòk touvé mannyè pou kontrolé lérè moun ka fè adan aviyon pou rann lasékirité-a pli méyè.

                                                                              serge_restog@hotmail.com