Matinik, épi lamondyalizasyon !
(Carole BARDET)
Anlo moun ka di Matinik piti, yo pé pa fè ayen adan'y. Tousa yo ka wè, sé anni foukan lòtbò, pas yo ka pansé yo ja wè tousa ki té ni a wè Matinik.
Si yo té sav, Matinik piti poutoutbon, mé i gran osi. I gran pas adan piti péyi-tala, nou tout la pé fè menm bagay sé lézòt péyi-a ka fè. Di piti péyi-tala, ou pé alé toupatou san menm brennen, gras a an bagay yo ka kriyé lamondyalizasyon.
Lamondyalizasyon sé lè ou pé jwenn tout moun oliron latè, sé lè ou pé fè moun konnèt ou, kilti'w, sé lè ou pé vann épi achté toupatou, sé lè ou ka kominiké, bokanté lidé, sé konsidiré ou té ka wouvè lapòt kay ou ba tout péyi létranjé pou pé sa fè moun konnèt ou. Sé pou tousa mwen ka di menm si Matinik piti, i gran osi, pas i pé fè moun konnèt li gras a tout sé gran aparèy-la sé grangèk-la invanté a.
Avan, moun té ka palé di kominikasyon épi latélé, téléfòn, fax, oben satélit. Atjèlman sé lenternet, lordinatè épi imél ki ka maché. Lordinatè-a épi lenternet ka pèwmèt nou navidjé toupatou nou lé alé. Ou ka anni pijé dé twa bouton, épi ou ja rivé Néyòk oben an Fwans, san péyé pyès biyé, san batjé abò pyès avyon. Ou pé diskité épi tout moun ou lé, ou pé risivwè épi voyé mésaj ba moun ou konnèt; jis ni moun ka mayé gras a lenternet.
Mé si nou rété la ka katjilé, nou pé fè anlo bagay épi sa. Menm mannyè nou ka risivwè tout bagay, tout émisyon latélé, tout prodjui létranjé, nou pé anni anvayi yo kon yo ka anvayi nou épi tout sé zouti-tala. Sa nou mantjé ? Ayen, nou ni an gran richès, sé kilti nou, pèsonn pé pa fè ayen kont sa. Ni anlo group mizik Matinik ki ja alé jwé an tout gran péyi kon Lamérik oben Lèjapon. Yo ja koumansé fè an travay pou moun sé péyi-tala konnèt mizik nou. Mé fòk nou alé pli lwen, sé pa mizik sèlman nou ka fè. Nou ni lartizana épi dòt bagay ankò nou pé éséyé voyé yo monté pli wo, fè tout moun oliron latè konnèt péyi-a yo ka kriyé: La Martinique.
Bagay-la ka alé vit toubannman, si nou kité'y dépasé nou, nou ké bout. Tout sélézòt péyi a ké anni valé nou épi nou ké rété la pou lapléré. Lamondyalizasyon sé an bèl bagay, mé fòk ou swiv li, fòk nou toujou kité zyé nou wouvè anlè sa ki ka pasé. Latè-a gran, mé Matinik, tout piti i piti a, ka fè pawti gran planèt-tala.
Carole BARDET
Mission Locale Nord-Caraïbe
cjnc@wanadoo.fr