Twèl zagriyen an

(Bruno GENEVIEVE)

 

            Dépi nanninannan lentènèt ka èkzisté, lidé-tala ka vini di, jou moun té ni bizwen ranplasé dé bidjoul aparèy yo ka kriyé "terminaux passifs" pou an sistèm transmisyon konèkté épi plizyè lòdinatè oliron latè. Oliron lanné 70, yo kriyé an sistèm "arpanèt" ki té fèt épi trèz lòdinatè. I té pou dévlopé kòy adan linivèsité épi lawmé.

            Yo rann koyo kont ki rézo-tala té ka vini tro piti épi i té tro fò ba yo. An final di kont, yo dékatjé'y an dé : "arpanèt" pou linivèsité èk "milnèt" pou lawmé. Sa té ka maché tèlman byen, ki yo mété doubout an rézo ki té ka pèmèt moun vòyé èk risivwè mésaj.

            Bagay-la vini tèlman gran, ki yo kréyé an lòdinatè ki té pé kontrolé plis lòrdinatè.

            Twa lannné pli ta, té ni twa milyon lòdinatè ki té ka jwenn yonn alòt. Anlè lentènet, ou ka twouvé tout kalté bagay, pli bon an kon pli mové a : sé a wou di sav sa ou ka chèché.

            Sé pli bon an ki nou ké mété douvan. Pou yonn, zòt ni sa yo ka kriyé "e-mail". Zòt pé risivwé èk voyé mésaj ba tout moun oliron latè (matjé, foto, mizik, fim). Jis ni moun ki ka jwenn mari yo oben fanm yo épi lentènèt. Ou koprann sé jé ? ? ?

- Dézièmman, wèb-la (le Web), sé di'y, yo ka palé lè plis, padavwè i ni paj ka dansé èk son, foto, fim, épi dòt bagay ankò ka rann lentènèt pli bèl pou gadé.

- Twazièmman, konmès élèktronik (Commerce éléctronique) pou tout moun achté anlè web-la. Zòt ké twouvé manjé, lenj, vwayaj, jwé, élètroménajé, lòdinatè …..

- Katyèmman Sanblaj pawòl (Forum), sé koté moun oliron latè ka jwenn anlè lentènèt pou palé di bagay yo enmen. I ni tout kalté sanblaj anlé tout kalté bagay : travay, bokantaj lidé, linivè, lavi, ….. tousa zòt anvi diskité.

- Sentjèmman, zòt ni sa yo ka kriyé tjat "Chat". Zòt ké pé palé épi dòt moun ki anlè lentènèt an menm tan ki zòt.

            Fòk zòt mété an "modem" anlè lòdinatè zòt la. Modem-lan sé an brèt oben an kat ki ké pèrmèt zòt jwenn rézo-a. Lè zòt fè tousa, fòk zòt alé wè an lantoupriz ki ké vann an abònman ba zòt.

            Apré tousa, zòt ni pou mété an pwogram yo ka kriyé navigatè lentènèt (navigateur Internet). Pami sé navigatè-a, ni dé mak yo ka sèvi plis : "Internet Explorer" épi "Netscape Communicator".

            Epi dé program-tala, zòt ké pé anlé vini anlè web-la kon zòt lé.

Fòk zòt sav la zòt ka alé, sé pou sa zòt pou matjé an ladrès lentènèt, ladrès-la ka matjé konsa:

 http://www.pajzòt.mq

http:// : sé épi sa ou pé wè jwenn rézo-a.

www. : vlé di, World Wide Web (twèl zagriyen an)

pajzòt : sa pé non an moun, non an lantoupriz oben an mak

.mq : bagay-tala ka di'w péyi laplasman an oben kisa sit-tala ka sèvi.

Man ka ba zòt dé twa èkzanp :

.mq : Matnik

.fr : Fwans

.gp : Gwadloup

.tt : Trinidad and Tobago

. uk : United Kingdom

.com : Konmès.

            Si zòt oubliyé an ladrès asou Entènèt i ni an zouti ka pèrmèt zòt trouvé sa zòt ka chèché a :: sé an motè rouchèch (moteur de recherche).

            Pou zòt sa sèvi'y, fòk zòt matjé adan an ti rèktang blan an mo oben an fraz silon sa zòt ka chaché a épi zòt ka pitjé anlè "chèché" "chercher" an fransé oben "search" an anglé.

            Ni an patjé motè rouchèch zòt pé sèvi kontèl :

            Altavista, Hotbot, Infoseek, Lycos, Webcrawler, Yahoo, Nomade.

 

Bruno GENEVIEVE

Animateur des Nouvelles Technologies de l'Information et de la Communication

A la Mission Locale du Nord Caraïbe

e-mail : cjnc@wanadoo.fr