Pou an malkonprann biblik

Hugues ATINE

            Pou an malkonpran (malentendu) biblik onbyen an mal sèvi pawòl biblik, sé nonm politik la mété doubout an lojik politik. Es tousa ka fè nou konprann gran goumen pou latè-tala ka woulé a, ant Izraélyen épi Palestinyen ?

• Poutji konba-tala pa ka rété ?

            Palestinyen di, Lapalestin sé tè zansèt yo, pas sé la yo lévé dépi okoumansman. Juif di, sé an mòso tè Bondyé té promèt David pou i té monté rwayòm li. Poutan, Juif épi Palestinyen té za anlè mòso tè-tala dépi antan man Moun (La Genèse).

• Kisa ki Palestinyen ?

            Antan man Moun, Palestinyen pòkò té ka palé arab, é yo pòkò té mizilman non pli. Sé lè kalifa Abd al Malik lanné 680, sòti Arabi Saoudit épi antré anlè yo, ki Palestinyen koumansé palé arab. Sé a moman-tala osi, yo vini mizilman. Men oliron 10% sé Palestinyen-an rété krétyen. I pa janmen ni drapo Palestinyen, ni drapo Juif ki floté anlè tè-tala, pas yo té toujou anba lòpsyon an dominatè.

            Konm chyen niché anba plat pyé Juif, yo té ka vadrouyé anlè tout oliron latè-a. Bondyé voyé an rwa ba yo, yo kriyé David, pou té délivré yo. Sé sa Labib ka di. Travay sé Juif-la sé té kouri pawòl Bondyé toupatou, pou fè sa ki pa sav, konnèt ki i ni ansèl Bondyé. Jézikri vini pòté mésaj ba yo. Yo krisifyé’y.

• Éti rwayòm David la ?

            Juif té simyé lajan pasé Bondyé. Sé pou sa tè-tala konvwaté konsa. Tout moun anvyèj li. Tout moun jalou’y. Sé pou sa kolonizatè ka kouri dèyè kolonizatè pou yo pran plas-la. Men, dépi antan man Moun, Juif toujou goumen pou wè si yo ka trapé an nasyon anlè bout tè David la :

            Lanné 680 rivé jik 705, sé kalifa Abd al Malik ki mèt kan. Apré, sé sé Grèk-la épi Alèksann Legran ki ka vini mèt kan. Vini apré sa, sé sé Romen-an ki ka vini mèt kan.

            Lanné 1916, an sultan Turk, Sélim, té ka vini mèt kan. Lapalestin ka vini otoman. Pannan Prèmyé Ladjè Mondyal la, sé Turk-la ka kolé tèt épi sé alman-an. Yo ka pèd konba yo. Lapalestin ka tonbé anba lòpsyon sé Anglé-a.

            Dézyèm ladjè mondyal la, Hitlè ka brilé Juif an founo. Yo ka fè Juif pran lanmè sèvi savann. Sa ka fè " La S.D.N. " (La Société Des Nations ), ki jòdijou yo ka kriyé’y " O.N.U. " (Organisation des Nations Unies) ka mandé sé Anglé-a touvé an bout tè pou sé Juif-la kréyé an nasyon, pas i ni tròp Juif ki ka pouri an Éròp.

            Langlitè ka désidé dékoupé Lapalestin an dé mòso : an mòso ba sé Palestinyen-an èk an mòso ba sé Juif-la. I ni Juif syonis (désandan Sion) ki pa ka tann mach, yo lé tout Lapalestin pou ta yo tousèl. I ni Palestinyen osi ki pa ka tann ni krik, ni krak non pli.

            Kont lidé tout moun, sé syonis-la ka lévé drapo Izraèl an 1948. Menm jou-tala, ladjè ka pété. Sé Juif-la fè Palestinyen pran lanmè sèvi gran chimen. Sa fè ki jòdijou i ni palestinyen ki simen toupatou, nan anlo péyi anlè latè-a.

• Ki ròl sé Méritjen-an adan tousa ?

            Sé méritjen-an di, sé yo ki mèt latè. Yo oblijé soutiré Juif, menm si Juif pa ka rèspèkté pawòl " L"O.N.U. " , Yo ni bizwen sé Juif-la pou yo pé sa kontrolé zòn-lan, men, yo pa sa jété sé Arab-la, pas sé yo ki ni pétròl-la.

• Poutji sé Méritjen-an térorizé konsa ?

            Apré sa ki fèt li 11 sèptanm lan, sé péyi arab-la di : Si sé Méritjen-an té réglé poblèm-lan ant sé Palestinyen-an èvèk Izraèl, sa pa té ké rivé la. Dépi jou-tala, misyé Georges W Bush koumansé fè gòj anlè Arafat épi Charòn, pou yo sa asiz kozé (Arafat sé mètafè Lapalestin, Charòn sé mètafé Izraèl). I mété grenn Charòn adan léto. Men, la pli bèl anba labay.

• Apré kout tonnè-tala, tan-an ké klèsi pou sa ki lé wè klè.

            Konm Juif sé papa lanjan Lanmérik, yo ké fè patjé yo pou yo monté réglé zafè yo èk sé arab-la. Sé Juif-la ké chapé épi lajan yo. Lanmérik pé jik fè fayit. Léròp ké rantré adan bal maské-tala, men, i ké pèd karang épi sadin, pas Arab ké lévé mouch rouj toupatou. Tousa pou an malkonprann (malentendu).

            É poutan, té ni yonndé Juif ki té ka viv épi sé Palestinyen-an avan 1948, pis sé Abraham ki papa yo tout (dapré Labib). Kidonk, yo tout sé frè, menm si yo pa ni menm manman.

• Lanné 1880, té ni 20 000 Juif an Palestin.

            Lanné 1900, té ni 50 000. Lanné 1914, té ni 80 000. Lanné 1946, té ni 700 000 Juif, 1 400 000 Arab mizilman, 145 000 krétyen èk 15 000 druz. Jòdijou, i ni 2,3 milyon Palestinyen an Palestin. Sé Palestinyen-an ka kontrolé 3% péyi-a. 27% péyi-a, sé Izraèl épi Lapalestin ki ka kontrolé’y ansanm-ansanm. Izraèl ka kontrolé 70% péyi-a.

            Dépi tjèk tan i ni Juif ki planté zyé yo pa koté sa yo ka kriyé " La porte Est de Jérusalem ". Yo ka atann ki an sovè vini mété an milyé nan ladjè-tala, épi sové Izraèl.

            Krétyen ka wè sa anlòt mannyè, yo ka di an sovè ké viré vini, sé Jézikri, men sé pou tout limanité. Pou an malkonprann, sé nonm politik la mété doubout an lojik politik.