Kous yòl alantou Matinik

(Serge RESTOG)

 

            La Martinique avec toutes ses composantes, politiques, sociales, économiques, culturelles était à la recherche d’un projet de société qui trouverait non seulement l’aval du peuple mais aussi trouverait son entière implication. La Martinique a enfin trouvé sa voie vers son " dézankayaj " pour utiliser un terme connu aujourd’hui. Mais, mais, mais...

            I ni an gran mouvman ki fèt atè isi Matnik. é yonn dé moun konprann, ki jòdi, Matinik pé pran an dirèksyon ki pé fè’y tiré kòy dafè adan gran bankoulélé (le désordre) lavi jòdijou. Sa ki pli bèl, sa ki pli fò adan gran mouvman-tala, sé ki tout jan Matinik tonbé dakò pou mété tèt yo anba menm bonnèt-la, pou vansé èk pran plas li adan gran ranboulzay-la (le chaos) ki ka fèt anlè boul latè a.

            " A lévanjil, tout moun doubout ". Adan gran mouvman-tala, tout Matinitjè té la. Tout moun lan té fyèr di péyi-a, di nonm li, di fanm li. Tout moun lan di, sa, sé ta nou. Sé nou sèl anlè boul latè a ki ka fè sa, ki sa fè sa. Tout Matinik té doubout, doubout dèyè an bagay ki ta’y, é i pé menm paré pou goumen pou’y. Paré pou goumen pou défann li. Gran mouvman-tala, sé kous yòl alantou Matinik.

            Tout pèp-la doubout, dakò pou mayé tradisyon èk modènité. Tout pèp la adan tousa ki tradisyon èk ki alantou kous yòl la, tout kwayans, tout tjenbwa, tout sipèrstisyon, tout rèlijyon. Yonn di " An mitan kanno Rozèt la i toujou ni an bouji ki limen. Ki gro lanmè, ki gro van, flanm bouji a toujou ka limen dwèt. Ayen pa ka étenn li ! "

            Tout pèp la dakò pou tousa ki lamodènité ki, osi, alantou yòl-la. Adan yòl-la, sé péchè-a ka sèvi, mi dé èkzanp, G.P.S (Global Positionning System) pou yo navidjé. Yo ka sèvi baliz COSPAS/SARSAT (International Commitee for Space Research / International Satellite System for Search and Rescue) pou lè yo trapé problenm anlè lanmè-a..

            Kous yòl la alantou Matinik ka montré nou, Matinik sé kisa ? Matinik sé ki moun ? Matinik sé ki lang ? Matinik sé ki koté ?

            Matinik sé kisa ? Matinik sé an toupiti ti péyi ki gro kon an grenn lapousyè, ki ni 380 000 moun sèlman, adan’y.

        Matinik sé ki koté ? Matinik sé an zil ki an mitan bannzil lakarayib la (archipel de la Caraïbe). Epi lanmè tout alantou’y, pèp-la ni mannyè’y ka wè lanmè-a. Pèp-la ni mannyè’y ka santi lanmè-a. Pèp-la ni mannyè’y ka sèvi lanmè-a. Pèp-la ni péryòd li ka sèvi lanmè-a. Pèp-la ni mannyè’y ka otjipé di lanmè-a. Pèp-la ni mannyè’y ka benyen adan lanmè-a.

            Matinik sé ki moun ? Matinik sé tout moun an péyi-a. Sé blan. Sé jòn. Sé nwè. Sé rouj.

            Matinik sé ki lang ? Matinik sé lang fransé a épi lang kréyòl la. Sé pa oubyen yonn oubyen lòt. Sé, lé dé an menm tan. Sé krik épi krak. Sé ting épi banng.

            Kous yòl alantou Matinik montré nou dé kòk konba, dé patron yòl ki ka goumen yonn kont lòt. Epi alafen konba-a, alafen goumen-an, yonn ka ba lòt lanmen. Epi, tala ki pèd jou-tala ka di, toupannan i ka ri " Jòdi-a ou pran’y. Mé, mwen ka goumen pou mwen pran prèmyé plas-la dimen ".

            Sé sa ki lakonpétisyon. é moun Matinik kapab fè sa adan tout dòt sèktè. Pèp Matinik la paré pou fè sa jòdi. Men, ayen pé pa fèt jòdi, pas matinik sé an mons ki ni tèt li jik 8 000 tjilomèt pli lwen. Alé di tèt mons-lan ki ou ka fè an projè sosyété ki ka pran lasous li anlè an kous yòl alantou Matinik. Alé di tèt mons-lan ki tout pèp Matinik la dakò é ja okonba. Ou ké tann sa tèt mons-lan ké di. Ou ké tann apré sé ti chyen tèt mons-lan répété kon dé tèbè, kon dé ababa, kon dé jakorépèt tousa tèt mons-lan di a " Zòt fou, zòt malad ! An projè sosyété ki ka doubout kò’y anlè an kous yòl alantou Matinik. Moun tout oliron latè-a pa janmen wè sa. Zòt sé dé rigolo. Zòt sé dé komik. Zòt sé dé boug fou. " allons plutôt jusqu’au bout de la décentralisation " " osons, oser ne rien oser ". Zòt sé an pèp ki pòkò menm matrité ajijé wè an pèp ki mi, pou zòt défann kòzòt tousèl. Zafè kous yòl zòt la, sa pa an modèl. Sa pa bon. Sa pa an modèl Léròp. Sa pa an modèl ékonomik. Sé modèl nou, Léròp ki bon. Sé sa nou fè i fòk zòt kopyé. Sé nou ki sé linivèrsèl. Sé nou ki ni lavérité. Sé nou ki lavérité. Sé lavérité nou ki bon pou tout boul latè a. "

            Annou gadé anlè ansèl pwen. Nou ka pran ansèl lèkzanp, sé lèkzanp lang kréyòl la. Tèt mons lan di i pa ka rikonnèt lang kréyòl kon an lang réjyonal. I di i pa ka siyen sa pyès toubannman. " Mwen pa ka siyen sa ! Sa pa an lang ! " Ou a tiré’y !

            Pèp-la ka palé lang kréyòl la lajounen kon lannuit. Sé pròp lang li. Dapré’w, i ké atann yo ba’y an lotorizasyon pou i sèvi pròp lang li ki ta’y menm.

Ou a tiré’y si ou sé Javèl !