Zwèl Viris

(Bruno GENEVIEVE)

         Jòdijou tout moun ka sèvi zouti lenfòmatik. Tout lantoupriz oblijé ni an lòdinatè pou travay. Bon enpé moun ni lòdinatè lakay yo kisiswa pou fè travay pèrsonèl yo, kisiswa vwéyé mél ba bon zanmi yo, kisiswa navidjé anlè enternèt. Adan tousa nonm ka fè, i toujou ka sèvi pou an bon koté, men i toujou ni an mové koté. An moun ka kabéché pou envanté an bagay pou fè lavi-a vansé, pou fè lavi-a maché an mannyè flouz. I toujou ni anlòt moun la, ki ka kabéché osi pou rivé dékalé sa lòt-la fini fè a é sèvi’y adan an mové koté. Sé konsa, nou ka wè ki lenfòwmatik ka pòté anchay plis lézans pou anchay bagay nou ja esplitjé adan menm jounal-tala. An menm tan-an, nou ni pou sipòté anchay tablati adan’y kontèl sé viris-la ki ka ba moun bon gaz lè sa rantré adan an lòdinatè oubien adan an rézo lòdinatè.

An viris lenfòmatik sé kisa ?

An viris lenfòmatik sé an ti pwogram ki ni dé mannyè pou dékatjé kò’y : Dabò pou yonn, i ka séré kòy. Dézyèmman, i ka fè piti. Moun ka ba’y non viris, pas i ka maché konsi sé té an maladi lòdinatè-a té trapé.

Kisa moun pé fè kont sé viris-la ?

         I ni plizyè modèl viris. I ni viris ki ka opozé'w travay anlè lòdinatè-a, kontèl, sé lèt-la ou tapé a ka annou mété kòyo tjou pou tèt. I ni anlòt viris ki ka fè piti. I ka fè anchay ti program yonn anlè lòt, yonn ka sanm lòt é sa ka annou plen sé périférik-la. Sa ka pran anchay plas anlè sé périférik-la. An périférik sé sa ki ka pèwmèt sové lenfòwmasyon kontèl sé diskèt-la, sé kawtouch-la, sé Zip-la, sé dik-dur-la épi dòt ankò.

         I ni viris ki ka dékatjé lòwdinatè-a. I pé gaté tout périférik ki té ka endé sové travay ou oben i pé krazé kat mè-a. I ni osi sa yo kriyé Makro viris. Makro viris sè lè ou ka tapé an fichyé "Word" ou pé sèvi an riz (astuce – ruse) ki ka pèwmet ou fè plizyè bagay épi an sèl komand. Sé a moman tala, lè'w lansé komand-la, viris-la ka enfèkté machin-la.

         I ni osi sa yo kriyé Troyen oubien Trojan. Sé an pwogram ki ka pèwmèt anlòt moun, rivé kontrolé pwòp lòwdinatè'w ki douvan’w, menm si i ka touvé kòy lwen, anlòt koté. Viris-tala pé détwi tousa ki anlè an lòwdinatè. Fòk zòt tjwé'y avan i fè zòt pasé anba an tab.

Zòt pé wè sa pwogram konsa pé ba si yo jwenn anlè an machin !

Nou ni an lèkzanp an viris yo kriyé, vandrèdi 13. Vandrèdi 13 sé an viris ki ka mété kòy anrout tou lé vandredi 13 adan lanné-a.

Ki mannyè viris-tala ka rivé anlè lowdinatè-a ?

Tout bokantaj fichyé épi dòt lowdinatè pé fè'w trapé viris lenfòmatik. Ou pé trapé’y épi diskèt, diskdur, kawtouch Zip. Ou pé trapé viris lenfòmatik anlè an Rézo andidan lantoupriz-la, épi Entranet oben an déwò épi Enternet. Ki mannyè ou pé trapé an viris anlè an rézo ? Tout viris kapab kouri adan an rézo. Tout lowdinatè konèkté anlè an rézo pé bokanté épi dòt lowdinatè, sé konsa bokantaj tala pé fè'w trapé an tjélélé viris.

Ki rimèd moun ni pou goumen kont sé viris-la ?

Sèl rimèd ki ni pou goumen kont sé viris-la, sé enstalasyon an pwogram antiviris ki ka chèché, dépi ou limen lowdonatè-a, tout viris ki pé enfèkté'y. I ni plizyè modèl antiviris kontèl :

Norton Antivirus.

Panda antivirus.

VI Guard.

VirusScan.

Pou matjé tèks-tala, nou sèvi létid GEREC-F liméro 1.